św. Klara z Asyżu

FORMA ŻYCIA św. Klary z Asyżu – rozdział XII

19 lipca 2018

Tekst dwunastego rozdziału Formy życia świętej Klary:

1Nasz wizytator ma być zawsze z zakonu braci mniejszych, według woli i rozkazu naszego kardynała. 2Powinien być to człowiek, którego nienaganne życie jest powszechnie znane. 3Jego obowiązkiem będzie poprawić wykroczenia przeciw naszej profesji, jakich się dopuszczają tak głowa jak i członki. 4Wolno mu w pomieszczeniu dostępnym dla wszystkich, gdzie go inni mogą widzieć, rozmawiać z grupami sióstr czy z poszczególnymi siostrami o sprawach dotyczących wizytacji, według jego własnego uznania.

5Także o kapelana, z towarzyszem klerykiem, roztropnym i dobrej sławy, oraz o dwóch braci niekleryków, świętego życia i uczciwości, 6dla pomocy w naszym ubóstwie, którą zawsze miałyśmy od zakonu braci mniejszych, 7prosimy jako o łaskę od tego zakonu, przez miłość Boga i świętego Franciszka.

8Kapelanowi nie wolno bez towarzysza wchodzić do klasztoru. 9Kiedy zaś wchodzą, niech będą w miejscu otwartym, aby jeden mógł stale widzieć drugiego i aby inni mogli ich widzieć. 10Wolno im wchodzić, by wyspowiadać chore, które nie mogą przyjść do rozmównicy, by udzielić Komunii św., ostatniego namaszczenia i modlić się przy konających.

11Na egzekwie zaś i uroczystą Mszę żałobną, dla wykopania lub otwarcia czy zakrycia grobu może wejść wystarczająca liczba odpowiednich ludzi, według uznania opatki.

12Ponadto siostry są ściśle zobowiązane mieć za kierownika, opiekuna i stróża karności tego kardynała świętego Kościoła Rzymskiego, którego papież wyznaczy braciom mniejszym, 13abyśmy zawsze poddane pod stopami tego świętego Kościoła i ugruntowane w wierze katolickiej stale zachowywały ubóstwo i pokorę Pana naszego Jezusa Chrystusa i Jego Najświętszej Matki oraz świętą Ewangelię, jak to stanowczo przyrzekłyśmy. Amen.

 

Po normach dotyczących drzwi wejściowych do klasztoru i osób wchodzących do klauzury, Forma vitae poświęca swoją ostatnią część niektórym osobom, które mają za zadanie wspierać i strzec od zewnątrz życia Sióstr Ubogich: wizytator, wspólnota Braci Mniejszych, posługująca siostrom, kardynał „kierownik, opiekun i stróż” klasztoru. (dosł. gubernator – kierownik, rządca, sternik, przewodnik, opiekun, protektor, obrońca; protector – ten, kto osłania, opiekun; corrector – ten, kto poprawia, ten, kto karci, wychowawca). Jego rola jest motywowana wyraźnie przez pragnienie życia w absolutnej wierności Kościołowi, pokorze i ubóstwie Pana Jezusa i Jego najświętszej Matki i zachowywaniu świętej Ewangelii.

W rozdziale 12 odnajdujemy drugi element potrójnej inkluzji, w której zawarta jest cała Reguła Klary:

A-A’ Zachowywanie Ewangelii

B-B’ posłuszeństwo papieżowi i Kościołowi rzymskiemu

C-C’ ścisły związek z Zakonem Braci Mniejszych w posłuszeństwie Ministrowi Generalnemu.

 

O ile fragment dotyczący kardynała protektora i obietnica zachowania Ewangelii są wzorowane na zakończeniu Reguły zatwierdzonej z pewnymi znaczącymi zmianami Klary, sekcje odnoszące się do wizytatora i kapelana inspirują się regułami Hugolina i Innocentego. Zwięzłość i zasadniczość tekstu klariańskiego w porównaniu ze swymi źródłami pokazuje, że autorki nie interesuje ustalanie szczegółowych norm do stosowania. Chodzi tu znów o przynależność charyzmatyczną San Damiano do Zakonu Braci Mniejszych i w konsekwencji „troska i staranie” z ich strony. Podobnie jak w rozdziale pierwszym i szóstym, Klara z pasją, osobistymi akcentami wskazuje na nierozerwalny związek pomiędzy jej wspólnotą i wspólnotą Franciszka. Jedynie w ten sposób, w łonie Matki Kościoła i w nurcie Zakonu Minoryckiego, życie sióstr będzie mogło zawsze utrzymać się w autentyczności swego ewangelicznego charyzmatu.

Struktura rozdziału 12:

w. 1-4 wizytator i wizytacja

w. 5-7 prośba skierowana do Zakonu Braci Mniejszych o wspólnotę do posługi w klasztorze

w. 8-11 wejścia kapelana do klasztoru

w. 8-9 sposób wchodzenia do klasztoru

w. 10 aby udzielać sakramentów

w. 11 aby odprawić Mszę egzekwii i pogrzeb siostry

12-13 prośba o kardynała jako kierownika, opiekuna i stróża

 

Nasz wizytator ma być zawsze z Zakonu Braci Mniejszych

Rozdział dwunasty rozpoczyna się krótkim fragmentem dotyczącym wizytatora. Jest to ważna osoba w życiu klasztorów, ponieważ będąc prawnie autonomiczne, potrzebowały okresowej weryfikacji z zewnątrz, by nie popaść w arbitralną interpretację Formy życia lub co gorzej w jej przekraczanie.

W 1248 roku papież Innocenty IV oddał w ręce kardynała protektora Rajnaldo z Jenne opiekę nad klasztorami, łącznie z zadaniem wizytacji prowadzonej osobiście lub przez zastępców, odbierając jakąkolwiek jurysdykcję ministrom Braci Mniejszych. W tym kontekście prawnym Klara prosi, by wizytator był zawsze z Zakonu Braci Mniejszych według woli i polecenia naszego kardynała. Dalej Forma vitae określa cechy brata do tego wyznaczonego.

Jego obowiązkiem będzie poprawiać wykroczenia przeciw formie naszej profesji

Gdy chodzi o zadania wizytatora, Klara skraca długie przepisy Hugolina i Innocentego IV w jedno zdanie. Pragnie ona, by wspólnota miała wszelką pomoc, aby nie oddalać się od podjętej drogi, świadoma niebezpieczeństw, o których mówi w swym Testamencie (71-75). Dlatego też cytuje ze swych źródeł przepis, by poprawianie dotyczyło zarówno głowy jak i członków. To ważne, by również sama opatka miała kogoś, kto oceni jej posługę i ją poprawi, chroniąc wspólnotę przed ewentualnymi nadużyciami. Kryterium w tej ocenie ma być „forma naszej profesji”.

Wyrażenie, że ma być „w pomieszczeniu dostępnym dla wszystkich” jest dodatkiem pochodzącym od Klary, która kolejny raz troszczy się o zachowanie „dobrej sławy”. Nie zostało sprecyzowane, przez kogo ma być widziany wizytator, jak to ma miejsce w konstytucjach papieskich. W Regule Klary oddycha się klimatem pewnej ostrożności, ale nie podejrzliwości. W regułach papieskich pojawia się również przepis o dwóch towarzyszach wizytatora, oraz pozwolenie, by rozmawiał ze wszystkimi razem. U Klary natomiast, może rozmawiać „z grupami sióstr czy z poszczególnymi siostrami”. Wyrażenie „o sprawach dotyczących wizytacji” jest cytatem z konstytucji prenarbońskich i streszcza długie przepisy reguł papieskich. Wyrażenie końcowe „według jego własnego uznania”, może odnosić się sposobu spotkania z siostrami lub do przedmiotu rozmów. Dla ukazania treściwości przepisów Klary wystarczy porównać liczbę wersetów, u Kary jest ich 67, w forma vivendi Hugolina 280, a u Innocentego 376.

 

Kapelan z towarzyszem klerykiem

Po sekcji dotyczącej wizytatora, następuje fragment odnoszący się do małej wspólnoty braci, której Klara chce przy klasztorze dla potrzeb duchowych i materialnych: wspólnota złożona z dwóch kapłanów, z których jeden jest kapelanem i z dwóch laików. Kapłani powinni posiadać dwie cechy: roztropni i dobrej sławy, ten sam dwumian Klara w Testamencie odnosi do opatki. Klara pomija wymagania co do wieku kapelana.

I dwóch braci laików

Bracia ci mają się cechować świętym życiem i uczciwością. To oni mają pomóc siostrom w ich ubóstwie: chodzi o proszenie o jałmużnę w imieniu sióstr pozostających w klasztorze. Bracia są narzędziem Bożej opatrzności.

 

Którą zawsze miałyśmy od zakonu braci mniejszych

Dosł. „Jak to z miłosierdzia zawsze miałyśmy od wspomnianego Zakonu Braci Mniejszych z życzliwości Boga i błogosławionego Franciszka”. Podczas gdy motywacja „w pomocy naszemu ubóstwu” odnosi się do dwóch braci zakonnych, to co następuje później, do całej wspólnoty na służbie sióstr. Klara podkreśla mocno, że obecność braci zawsze towarzyszyła życiu klasztoru San Damiano. Nie ze względu na prawo sióstr, chociaż mogą powoływać się na obietnicę Franciszka, ale z życzliwości Boga i Franciszka. W tych linijkach można poczuć wdzięczność kobiety, która nauczyła się przyjmować wszystko jako dar i świadomość, że obecność braci jest niezbywalna dla autentyczności życia Sióstr Ubogich. Nie mogą się tego wyrzec i dlatego Klara nie obawia się upokorzyć przed Zakonem i prosić o łaskę, prosi z pokorą i jednocześnie z energią swej pewności, ponieważ na poziomie prawnym w kontekście tych lat obietnica Franciszka nie znaczyła już nic. W przeciwieństwie do reguł papieskich Klara nie przyjmuje możliwości, by ktoś inny niż Bracia Mniejsi mógł zamieszkiwać w San Damiano i posługiwać siostrom. To wymagająca i śmiała prośba, bazująca jedynie na uprzywilejowanej relacji jaka łączyła od początku Franciszka i San Damiano. Prośba, która potwierdza wyjątkowość klasztoru San Damiano wobec Ordo Sancti Damiani.

 

Kapelanowi nie wolno bez towarzysza wchodzić do klasztoru

Następuje krótka sekcja dotycząca sposobów i przypadków wejścia kapelana do klauzury, znacznie skrócona wobec paralelnych fragmentów reguł papieskich. Wprowadzeniem do całej sekcji jest wyrażenie „nie wolno”. Troska o to, by uniknąć wszystkiego, co może być podejrzane czy dwuznaczne, obecna jest w całej Forma vitae gdy mowa o kontaktach z osobami spoza wspólnoty. Tu znów Klara jest bardziej surowa niż reguła Innocentego IV, która pozostaje tu głównym punktem odniesienia, wymagając oprócz przepisu, by kapelan i jego towarzysz widzieli się wzajemnie również, aby byli widziani przez siostry. Pomija natomiast przepis, że kapelan z towarzyszem nie mogą się rozdzielać, wystarczy jej wymaganie, by pozostawali w miejscu ogólnodostępnym i widocznym dla wszystkich. Klara pomija również wymagania co do ubrania kapelana, gdy wchodzi do klauzury, nie stawia również ograniczeń czasowych do pozostawania w klasztorze. Jest to znak szacunku Świętej wobec kapłanów i zaufanie do ich roztropności, ale również wielkiej wrażliwości wobec sióstr, które cierpią z powodu choroby, starości, zbliżającej się śmierci.

 

Wolno im wchodzić, by wyspowiadać chore, które nie mogą przyjść do rozmównicy, by udzielić im Komunii św., ostatniego namaszczenia i modlić się przy konających

Po sposobie wchodzenia do klauzury, wymienione zostają różne przypadki. Oprócz wymienionych tu sytuacji, wiemy, że kapelan lub bracia mogą wchodzić, aby celebrować Mszę w święta, w które przewidziana jest Komunia dla wszystkich sióstr lub w innych koniecznościach. Gdy porównamy te przepisy z regułami papieskimi, widzimy, że w tamtych rządzi prawo, podczas gdy u Klary doświadczenie życia, uwaga pełna miłości wobec chorych, cierpiących i umierających. Piękne jest to, że to doświadczenie cierpienia dzielone jest z braćmi, wsparte przez ich obecność. Najlepszym przykładem tej jedności jest obecność braci Rajnalda, Jałowca, Anioła i Leona przy łóżku umierającej Klary.

 

Na egzekwie zaś i uroczystą Mszę żałobną, dla wykopania lub otwarcia czy zakrycia grobu może wejść wystarczająca liczba odpowiednich ludzi, według uznania opatki.

W przeciwieństwie do reguł papieskich, Klara nie łączy norm dotyczących pogrzebu z wejściem kapelana. Znaczące jest, że egzekwie i uroczysta Msza za zmarłą siostrę odbywają się w klauzurze, podczas gdy w regułach papieskich w kaplicy zewnętrznej, chyba że opatka osądzi inaczej.

 

Ponadto siostry są ściśle zobowiązane zawsze mieć za kierownika, opiekuna i stróża…

Jesteśmy w zakończeniu Forma vitae i Klara powraca do Reguły zatwierdzonej, by zamknąć tekst paralelą do tekstu Franciszka. Wyrażenie „ponadto” odnosi się do wszystkiego, co poprzedza te słowa, do całej reguły, dla strzeżenia której Klara powierza się Kościołowi Rzymskiemu. Wzorując się na dwunastym rozdziale Reguły zatwierdzonej Święta pragnie, by klasztor San Damiano miał jako kierownika, opiekuna i stróża tego samego kardynała, który będzie wyznaczony przez papieża dla Braci Mniejszych. Celem tej prośby nie jest posiadanie przywilejów specjalnych, ale zagwarantowanie siostrom, aby po katolicku szły śladami ubóstwa i pokory Pana Jezusa i Jego Najświętszej Matki i zachowywały świętą Ewangelię. Wyrażenia te wspaniale streszczają całą Formę Życia. Reguła kończy się w taki sam sposób, jak się zaczynała.

Jeśli chodzi o temat zależności prawnej, Klara wybrała rozwiązanie bezpośredniej zależności od Stolicy Apostolskiej poprzez kardynała protektora, wewnętrzną autonomię pod władzą opatki i związek posłuszeństwa, bardziej duchowego niż prawnego z Zakonem Braci Mniejszych. Kardynał w Forma vitae zostaje wymieniony w trzech wypadkach: aby dać pozwolenie na przyjęcie kandydatek, aby dać pozwolenie obcym na wejście do klauzury, aby wyznaczyć wizytatora klasztoru. Ministrowie Zakonu są natomiast wspomniani jedynie przy okazji wyboru opatki, przy czym nie jest określona ich funkcja prawna w samych wyborach.

 

Abyśmy zawsze poddane pod stopami tego świętego Kościoła i ugruntowane w wierze katolickiej stale zachowywały ubóstwo i pokorę Pana naszego Jezusa Chrystusa i Jego Najświętszej Matki oraz świętą Ewangelię, jak to stanowczo przyrzekłyśmy. Amen.

Poza kwestiami prawnymi ważne jest, aby zrozumieć, że kardynał protektor jest gwarantem życia, w łonie Kościoła rzymskiego i w pełnej komunii z nim, charyzmatem ewangelicznym otrzymanym od Ojca poprzez pośrednictwo Franciszka. To samo pragnienie jest wyrażone przez Klarę jeszcze dobitniej w jej Testamencie.

Słowo subditae odnosi do poddania Jezusa Maryi i Józefowi w Ewangelii według świętego Łukasza. Tego samego synowskiego posłuszeństwa pragną i wymagają Franciszek i Klara wobec Kościoła i jego instytucji. Natomiast wyrażenie subiectae pedibus może odnosić, obok tradycyjnego gestu homagium wobec osoby papieża, również do epizodu umywania nóg: postawa więc nie tylko synowska, ale też umniejszenia i służby. Siostry, podobnie jak bracia, są powołani nie tylko, by żyć w pełnej komunii z Kościołem, ale też do pozostawania w nim małymi, na ostatnim miejscu, jako słudzy.

Porównując to zakończenie Reguły z paralelnym fragmentem tekstu Franciszka odnajdujemy trzy dodatki Klary: „i Jego Najświętszej Matki”, „na zawsze” i ostatnie „Amen”.

 

Może Cię również zainteresować