św. Klara z Asyżu

Proces Kanonizacyjny świętej klary – cz. I – GLORIOSUS DEUS

30 sierpnia 2018

Rozpoczynamy nowy cykl tekstów, które mogą przybliżyć nam postać świętej Klary. Chodzi o Akta jej Procesu Kanonizacyjnego. Jest to wyjątkowy dokument opisujący różne szczegóły dotyczące życia Klary z Asyżu od narodzin, przez nawrócenie i codzienność w klasztorze, aż po ostatnie chwile na ziemi i przejście do wieczności.

Proces kanonizacyjny został przeprowadzony w dniach od 24 do 29 listopada 1253 roku, a więc zaledwie trzy miesiące po śmierci Klary. Nie dziwi krótki odstęp czasu, jeśli weźmiemy pod uwagę fakt, że papież już podczas pogrzebu Klary chciał posłużyć się tekstami przeznaczonymi na liturgię o dziewicach. Oznaczałoby to natychmiastowe uznanie jej za świętą. Innocenty IV został jednak powstrzymany przez kardynała Rajnalda, protektora Braci Mniejszych i Sióstr Ubogich.

Pierwsza część procesu odbyła się w klasztorze San Damiano, gdzie złożyły swoje świadectwa siostry, natomiast druga w kościele świętego Pawła w Asyżu, gdzie zostali przesłuchani świadkowie spoza wspólnoty.

Spośród sióstr Klary dzieliły się kolejno swym doświadczeniem siostry: Pacyfika, Benwenuta, Filipa, Amata, Krystiana, Cecylia, Balwina, Łucja, Franciszka, Agnieszka, Benwenuta, Beatricze (siostra rodzona Klary), Krystiana, Angeluccia, Balwina oraz na końcu Benedykta (następna opatka po Klarze) oraz inne siostry. Znały one Klarę bardzo dobrze, dzieląc z nią wspólne życie w San Damiano. Niektóre z nich pamiętały ją jeszcze z domu rodzinnego, inne poznały Klarę dołączając do rozwijającej się wspólnoty. Na szczególną uwagę zasługuje świadectwo rodzonej siostry Klary, która po latach również dołączyła do wspólnoty Sióstr Ubogich. W kościele świętego Pawła zostały przesłuchane osoby świeckie, które znały rodzinę Klary i jej życie, gdy była dzieckiem i dorastającą kobietą. Wśród nich znalazł się Hugolin, szlachcic z Asyżu, Bona, zaufana i przyjaciółka Klary z jej młodzieńczych czasów, Rajnier, który oświadczał się Klarze, gdy ta była jeszcze w domu swojego ojca, Piotr, sąsiad Klary oraz Jan de Ventura, który był w domu Klary pracownikiem i znał ją od dziecka.

To niespotykane, że możemy dziś czytać tak ważny dla poznania Świętej tekst. W czasach, gdy powstał, akta z przeprowadzanych procesów kanonizacyjnych służyły jako podstawa oficjalnych życiorysów świętych, a następnie nie były już potrzebne, więc zwykle nie dbano o ich zachowanie, a tym bardziej kopiowanie. Dzięki siostrom, które poszły za przykładem Klary, Akta Procesu Klary zachowały się i znane były do przełomu XV i XVI wieku. Po okresie zapomnienia na nowo odkrył je o. Zeffirino Lazzeri w 1920 roku. Oryginał Akt przechowywany jest obecnie w Bibliotece Narodowej we Florencji. Tekst zachował się dzięki siostrze Battiście Alfani z klasztoru w Perugii, gdzie znajdowało się skryptorium. Tam tekst został przetłumaczony z języka łacińskiego na starowłoski i w takiej formie znamy go dziś.

Poniżej znajduje się tekst listu Gloriosus Deus z 18 października 1253 roku, w którym papież Innocenty IV upoważnia biskupa Spoleto do przeprowadzenia procesu kanonizacyjnego. Adresat Bartłomiej Accorombani był biskupem tego miasta od 1236 do 1271 roku i jego władza jurysdykcyjna obejmowała również Asyż. Oryginalny tekst bulli przechowywany jest w archiwum Protomonasteru świętej Klary w Asyżu.

 

 

Jak papież Innocenty IV posłał list do biskupa Spoleto, nakładając mu obowiązek zbadania pilnie i troskliwie życia, nawrócenia i cudów świętej Klary, zgodnie z tym, co w podpisanej przezeń bulli się zawiera.
W imię Pana naszego Jezusa Chrystusa. Amen. Ja Bartłomiej, biskup Spoleto, otrzymałem list od świątobliwego ojca, pana papieża Innocentego IV, w takiej postaci: (Bulla papieża Innocentego IV do Bartłomieja biskupa Spoleto)

Innocenty Biskup, sługa sług Bożych, do czcigodnego brata Bartłomieja, biskupa Spoleto, pozdrowienie i apostolskie błogosławieństwo.

Chwalebny Bóg w świętych swoich, który jeden tylko działa i tworzy rzeczy przedziwne i wielkie, różnymi sposobami za pomocą cudownych znaków wskazuje na swoich wiernych, za ich życia i po śmierci, że wybrał ich do zapłaty w najwyższej chwale, do nagrody w szczęśliwości niebieskiej; a to dlatego, żeby te znaki, cuda i świadectwa o tak wielkich i przedziwnych rzeczach, jakie są możliwe jedynie dla potęgi Boga, który jest jeden w Trójcy i troisty w Jedności, były niejako pokazem mocy Najwyższego, i by Jego wielkie i przedziwne Imię było wielbione na ziemi, którego władztwo trwa na wieki, a Jego chwała przedziwnie rozbrzmiewa na wysokości.

Tą godną pożądania zapłatą została pociągnięta świętej pamięci błogosławiona dziewica Klara, niegdyś ksieni ubogich pań, mniszek zamkniętych u świętego Damiana w Asyżu, jako że zważała na tę wypowiedź proroka: Posłuchaj córko, spójrz i nakłoń ucha, zapomnij o twym narodzie i o domu twego ojca, Król bowiem zapragnął twojej piękności (Ps 45,11-12). Odwróciła się od rzeczy zmiennych i pozostawiwszy je wszystkie za sobą, chętnie i szybko dawała posłuch świętemu słowu. Nie traciła czasu i nie zwlekała z rychłym wypełnieniem tego, czego lubiła słuchać, lecz natychmiast zaparłszy się samej siebie, swojej rodziny i wszystkich swych rzeczy, stała się już dojrzałą do królestwa niebieskiego. Obrała Jezusa Chrystusa ubogiego, Króla królów, i nazwała Go swoim oblubieńcem. Poświęciwszy Mu się całkowicie, z duszą i ciałem w duchu pokory, przyrzekła Mu przede wszystkim dwie rzeczy dobre jako posag, mianowicie dar ubóstwa i ślub czystości dziewiczej. Jako czysta dziewica oddała się w upragnione posiadanie przez dziewiczego Oblubieńca, a z łoża jej nietykalnego dziewictwa wyszło czyste i płodne potomstwo, na podziw wszystkich, które pod tchnieniem jej świętego postępowania i miłości zbawiennej rozszerzyło się prawie na wszystkie części świata, jako niebiańska roślina obficie owocująca dla Boga.

Jest ona oblubienicą, która w ciągu życia była umarłą dla świata i tak bardzo zbożną względem Boga najwyższego, poprzez pragnienia i uczynki cnotliwe i przez staranie się o święte działania, że po jej szczęsnej śmierci, zaledwie zdążyła odejść z tego śmiertelnego życia, Bóg postanowił dokonywać wielu i różnych cudów na ziemi ze względu na nią i na jej modlitwy. Miłościwa łaskawość wszechmogącego Boga, nagrodziciela wszelkiego dobra, (w nadmiarze swego miłosierdzia), który przekracza zasługi i pragnienia tych, którzy proszą, celem wywyższenia swego imienia, chwalebnego na wieki, na skutek wstawiennictwa u Niego jasnych zasług dziewicy Klary postanowił udzielać wielkich dobrodziejstw tym, którzy o nie proszą.

Jest więc rzeczą zupełnie godną i słuszną, aby została uczczona w Kościele walczącym ta, którą Boska łaskawość czyni czcigodną u swoich wiernych poprzez dary łaski i cudów. Przeto tobie, jako bratu, polecamy za pomocą listu apostolskiego, abyś pilnie i troskliwie zbadał życie, nawrócenie i postępowanie, a także wspomniane wyżej cudy i prawdziwość wszystkich ich okoliczności, według pytań,
jakie posyłamy ci zamknięte w naszej bulli.

To, co odnośnie do wyżej wspomnianych spraw zbadasz, wiernie spisane przez notariusza i opatrzone twoją pieczęcią, postaraj się przesłać do Nas; w tym celu, żeby dusza tej, o której wierzy się, że już cieszy się radością niebieską w szacie nieśmiertelności, również na tym świecie była godnie i chwalebnie naśladowana przez rzeszę sprawiedliwych.
Dnia u Świętego Jana Laterańskiego, osiemnastego października, pontyfikatu naszego roku jedenastego.

Przeto ja, wyżej wymieniony Bartłomiej; osobiście udałem się do klasztoru świętego Damiana i odebrałem zeznania o życiu, nawróceniu, postępowaniu i cudach świętej pamięci pani Klary, niegdyś ksieni klasztoru świętego Damiana w Asyżu. Imiona i przydomki świadków zostały spisane tu poniżej.
Dnia 24 miesiąca listopada, w klasztorze świętego Damiana w Asyżu: pierwsza jako świadek była pani Pacyfika de Guelfucio z Asyżu; druga pani Benwenuta z Perugii; trzecia pani Filipa, córka pana Leonarda z Gislerio; czwarta pani Amata, córka pana Marcina z Corozano; piąta pani Krystiana, córka pana Krystiana z Parisse; szósta pani Krystiana, córka Bernarda z Suppo; siódma pani Benwenuta de Oportulo de Alessandro; ósma, pani Franciszka, córka Capitaneo z Coldimezzo; dziewiąta pani Beatricze, córka pana Favarone z Asyżu, siostra świętej Klary; dziesiąta pani Cecylia ze Spello; jedenasta pani Balwina, córka pana Marcina z Corozano; dwunasta pani Agnieszka z Oportulo; trzynasta (…) i pani Lucja z Rzymu, mniszki wyżej wspomnianego klasztoru świętego Damiana, przysięgły mówić prawdę o życiu, nawróceniu, postępowaniu i cudach rzeczonej świętej Klary.

W obecności takich świadków: pana Leonarda, archidiakona ze Spoleto; pana Jakuba, archiprezbitera z Trieve; brata Leona, brata Anioła z Rieti i brata Marka, braci mniejszych, i pana Marcina notariusza. W obecności czcigodnego ojca pana Bartłomieja, biskupa Spoleto.

Do niniejszego listu dołączony był kwestionariusz zawierający pytania, na które mieli odpowiadać zaprzysiężeni świadkowie, podając okoliczności dotyczące cnót Klary oraz dokonanych dzięki jej wstawiennictwu cudów. Kwestionariusz nie zachował się do naszych czasów, możemy jednak domyślać się pytań w nim zawartych na podstawie podawanych odpowiedzi oraz kwestionariuszy innych procesów z tamtych czasów.

Pytania dotyczyły czterech punktów: vita, conversione, conversatione miracula. Określenia te oznaczają kolejno życie przed nawróceniem, dalej sam moment nawrócenia i jego okoliczności, następnie dalsze życie, w przypadku Klary chodzi o ponad czterdzieści lat spędzonych w San Damiano. W końcu ostatni punkt odnosi się do cudów zdziałanych za życia Świętej i po jej śmierci.

Nie wiemy, w jaki sposób list znalazł się w archiwum Protomonasteru świętej Klary w Asyżu. Skoro jego adresatem był biskup Spoleto, list powinien pozostawać w tamtejszym archiwum.

Struktura Gloriosus Deus przedstawia się następująco:

  1. Protokół (wstępna część dokumentu)
  • Przedstawienie nadawcy (intitulatio)
  • Wskazanie adresata (inscriptio)
  • Pozdrowienia (salutatio)

2. Tekst (centralna, najważniejsza część dokumentu)

  • Przedstawienie motywacji z licznymi odwołaniami, cytatami i odniesieniami biblijnymi
  • Przedstawienie bezpośrednich okoliczności, które skłoniły autora do podjęcia przedstawionej decyzji (narratio)
  • Najważniejsza część dokumentu, zawierająca konkretne zarządzenie, które należy wypełnić (dispositio)

3. Zakończenie

  • Data i miejsce zredagowania dokumentu

W dokumencie brakuje petitio, czyli prośby o rozpoczęcie procesu kanonizacyjnego, jaką do papieża skierowałby Zakon Braci Mniejszych lub Biskup Asyżu. Podobnie, jak to miało miejsce w przypadku świętego Franciszka, z inicjatywą, aby Klarę kanonizować, występuje Stolica Apostolska. Papież upoważnia do przeprowadzenia przesłuchania świadków biskupa Spoleto. Ten z kolei angażuje zaufane osoby oraz notariusza do spisania protokołów przesłuchań: archidiakona Leonarda ze Spoleto, archiprezbitera Jakuba z Trevi, najbliższych towarzyszy świętego Franciszka, obecnych również przy śmierci Klary: Leona i Anioła oraz kapelana klasztoru sióstr brata Marka.

W dokumencie papież interpretuje powołanie Klary w kluczu królewskich zaślubin z Chrystusem – jest to tradycyjny obraz związany z dziewictwem konsekrowanym. Nie wspomina natomiast o roli jaką odegrał Franciszek w nawróceniu Klary. Ubóstwo przedstawia jedynie jako konsekwencję wyboru życia konsekrowanego, gdy dla Klary była to wartość fundamentalna. Papież nie przedstawia faktycznie przeżywanej przez Klarę duchowości, powołania specyficznego dla niej i jej wspólnoty, ale raczej obraz, jaki nakładany jest wszystkim kobietom konsekrowanym tamtych czasów, obraz, w którym podkreślane są dziewictwo i klauzura.

 

Judyta Katarzyna Woźniak OSCCap, na podstawie:
G. Boccali, Santa Chiara d’Assisi sotto processo. Lettura storico-teologica degli Atti di canonizzazione, Asyż 2003.
M. Guida, „La lettera Gloriosus Deus: Innocenzo IV per Chiara d’Assisi„, w: Frate Francesco 77/2 (2011), s. 396-417.
M. Guida, „Se non per laude de tanto sancta madre”: Il processo di canonizzazione di Chiara d’Assisi. Parte I, w: Frate Francesco 78/1 (2012), s. 155-181.
A. Lainati, Wprowadzenie [do Procesu kanonizacyjnego świętej Klary], w: Źródła Franciszkańskie. Pisma świętego Franciszka. Źródła biograficzne świętego Franciszka. Pisma świętej Klary i źródła biograficzne. Teksty ustalające normy dla braci i sióstr od pokuty, red. R. Prejs, Z. Kijas, Kraków 2005, s. 2177-2181.
Tekst Gloriosus Deus za: Źródła Franciszkańskie. Pisma świętego Franciszka. Źródła biograficzne świętego Franciszka. Pisma świętej Klary i źródła biograficzne. Teksty ustalające normy dla braci i sióstr od pokuty, red. R. Prejs, Z. Kijas, Kraków 2005, s. 2182-2186.

Może Cię również zainteresować