Główne przesłanki
Pierwsza przesłanka dotyczy samej nazwy „Stowarzyszenie”, która wymaga pewnego objaśnienia. W rzeczywistości, w kontekście norm mniszek, Stowarzyszenie wskazuje na bardzo precyzyjną rzeczywistość, a mianowicie „strukturę komunii” między autonomicznymi klasztorami, ustanowioną przez Stolicę Apostolską i regulowaną w swoim rozwoju przez wyraźne normy dla takiej struktury. W skrócie można powiedzieć, że jest to Federacja o charakterze międzynarodowym.
Druga przesłanka dotyka kontekstu historycznego, który poprzedza historię własną Stowarzyszenia, a mianowicie faktu fundacji klasztorów klarysek kapucynek w Polsce i Europie Środkowej. Również w tym przypadku mamy do czynienia ze szczególną sytuacją. Rzeczywistość fundacji w Polsce ma swoją własną linię, kiedy to z klasztoru w Przasnyszu (klasztoru założonego bez wcześniejszego związku z innym klasztorem kapucynek) w ciągu 40 lat po II wojnie światowej pięć fundacji utworzyło „sieć” klasztorów w Polsce, wszystkie połączone bezpośrednim związkiem z jednym klasztorem. Takie podejście naturalnie pociąga za sobą pewne cele, które są zwykle powierzane i rozwijane w ramach struktury komunii – wzajemne poznanie się sióstr, pomoc na różnych poziomach życia klasztornego, obieg wiadomości i materiałów formacyjnych itp., udział sióstr w różnych wydarzeniach, jedność w modlitwie… W ten sposób możemy również zrozumieć, dlaczego przez lata nie powstała własna federacja, która mogłaby być postrzegana jako zbędna i dodatkowa „instytucja”, biorąc pod uwagę fakt, że komunia istniała już między klasztorami w sposób naturalny.
Historia powstania Stowarzyszenia
Publikacja dokumentów Vultum Dei Quarere i Cor Orans zainicjowała konkretne zobowiązanie do założenia Stowarzyszenia. W rzeczywistości Konstytucja Apostolska VDQ, opublikowana 29 czerwca 2016, w swojej „konkluzji dyspozycyjnej” nałożyła na każdy klasztor obowiązek przynależności do jakiejś struktury komunii, czyli federacji, nie określając jednak norm takiego członkostwa (art. 9,1). Kiedy 1 kwietnia 2018 ukazała się Instrukcja Cor Orans, wszystko stało się jasne: przed naszymi wspólnotami otworzyła się przestrzeń jednego roku na wypełnienie obowiązku przynależności do istniejącej federacji lub stowarzyszenia albo na utworzenie nowej struktury komunii. Biorąc pod uwagę fakt, że w tym czasie w Europie istniały tylko federacje: włoska i hiszpańska kapucynek, podczas gdy niemieckie klasztory przystąpiły do unii z Federacją Klarysek w Niemczech, wybór wspólnot w Europie Środkowej padł na nową fundację.
W tym celu zorganizowano pierwsze spotkanie polskich klasztorów (z wyjątkiem Wykrotu) wraz z klasztorem w Sternberku (Czechy) i Kopernicy (Słowacja) 20 czerwca 2018 w Krakowie, gdzie przyjęto ideę stowarzyszenia, która jako struktura gwarantowała klasztorom większą autonomię niż struktura federacji, biorąc również pod uwagę jej charakter międzynarodowy.
Następnie w dniach 3-7 sierpnia 2018 w Pradze odbyło się międzynarodowe spotkanie klasztorów Europy Środkowej, w którym uczestniczył także delegat generalny, br. Leonardo Gonzaléz OFMCap oraz ks. Markus Graulich SDB, kanonista dykasterii. Chociaż spotkanie w Pradze nie miało na celu pracy nad założeniem struktury komunii, to ostatecznie było to decydujące spotkanie, które dało nam narzędzia do takiej pracy: wskazówki i wsparcie Kurii Generalnej, podstawowy tekst Statutów i wystarczającą wiedzę, aby rozpocząć wspólną drogę w kierunku fundacji.
Mając to na uwadze, delegatki i opatki klasztorów polskich (z wyjątkiem Wykrotu), klasztoru w Sternberku, Kopernicy i Asyżu (klasztor języka niemieckiego) spotkały się ponownie w dniach 11-12 października 2018, aby wspólnie przeanalizować tekst statutu i przygotować list informujący Dykasterię o rozpoczętych pracach mających na celu założenie nowej struktury komunii. Podczas tego spotkania przyjęto nazwę Stowarzyszenia Mater Ecclesiae, a na patrona wybrano św. Jana Pawła II.
Pismo, które w odpowiedzi nadeszło z Dykasterii, określało warunki ewentualnego kanonicznego erygowania. Zostały one spełnione w ciągu następnych kilku miesięcy, i tak 13 marca 2019 została wysłana oficjalna prośba o kanoniczne erygowanie Stowarzyszenia Mater Ecclesiae, wraz z tekstem statutu przedłożonym do oficjalnego zatwierdzenia.
W dniach 13-16 maja 2019 w Sternberku odbyło się pierwsze spotkanie robocze, podczas którego delegatki i opatki wszystkich klasztorów zainteresowanych przynależnością do Stowarzyszenia podjęły decyzje dotyczące struktury i konkretnego funkcjonowania Stowarzyszenia, tworząc w ten sposób pierwszą część „Uzgodnień” – wewnętrznego regulaminu Stowarzyszenia.
W międzyczasie ze Stolicy Apostolskiej nadszedł Dekret erygujący Stowarzyszenie Klarysek Kapucynek Europy Środkowej Mater Ecclesiae z dnia 22 maja 2019. Siostra Rachel Popkova została wyznaczona do kierowania Stowarzyszeniem w ramach przygotowań do I Zgromadzenia Wyborczego. W związku z tym postanowiono kontynuować zaplanowany kurs i najpierw zakończyć pracę nad „Uzgodnieniami”.
W związku z tym delegatki i opatki klasztorów zebrały się w dniach 25-28 listopada 2019 w Asyżu, gdzie sfinalizowały Umowę Stowarzyszenia i gdzie uzgodniono datę I Zgromadzenia Wyborczego Stowarzyszenia – zwołanego następnie na 10-12 stycznia 2020 w Krakowie, wybranym na siedzibę Stowarzyszenia.
11 stycznia 2020 otwarto pierwszą sesję Zgromadzenia Wyborczego i w krótkim czasie wybrano Prezeskę i Radę Stowarzyszenia. Warto zauważyć, że podczas wyborów sióstr była dobra intencja, aby oddać międzynarodowy charakter, a zatem pierwszy zarząd Stowarzyszenia składał się z czterech różnych narodowości. Wraz z wyborem władz Stowarzyszenia rozpoczęła się prawdziwa wspólna droga i zobowiązanie do komunii między ośmioma zrzeszonymi klasztorami. W 2024 ostatni klasztor kapucynek w Polsce, w Wykrocie, został również stowarzyszony z nami po pozytywnym rozpatrzeniu jego prośby i przypisaniu go dekretem Stolicy Apostolskiej.
Czego doświadczyłyśmy przez te lata?
Pierwszym wymogiem Stowarzyszenia jest wzajemne poznanie, aby komunia nie była tylko abstrakcyjną ideą, ale konkretnym faktem, który należy budować, kultywować i pielęgnować. W związku z tym zorganizowano różne spotkania o charakterze formacyjnym, także online; przez dwa lata wydawano biuletyn z wiadomościami o życiu we wspólnotach, organizowano chwile dzielenia się, wzajemnej wymiany i osobistej pomocy (koncert bożonarodzeniowy, koncert z okazji uroczystości św. Klary, wielka loteria, letnia szkoła na temat konstytucji…).
Stowarzyszenie miało swój udział w ważnych wydarzeniach dla naszych klasztorów – 150-leciu założenia klasztoru w Przasnyszu, 350-leciu klasztoru w Asyżu. Dla klasztorów, które przyjęły lub pomagały uchodźcom ukraińskim w pierwszych miesiącach wojny w Ukrainie, zorganizowano zbiórkę pomocy finansowej.
Na poziomie Stowarzyszenia opracowano tekst Ratio formationis. W naszych spotkaniach formacyjnych staramy się rozwijać zdolności naszych sióstr, aby były one prawdziwym dzieleniem się osobistymi darami i talentami oraz okazją do poszerzania horyzontów, także dzięki międzynarodowemu charakterowi spotkań. Bariera językowa (w rzeczywistości reprezentujemy cztery narodowości i posługujemy się pięcioma językami) służy nam do odkrywania naszego charyzmatu jako punktu spotkania i więzi, która czyni naszą komunię autentyczną.
Jako Stowarzyszenie uczestniczymy na poziomie Zakonu w pracach nad rewizją Konstytucji i współpracujemy z innymi Federacjami kapucynek w Europie i na świecie. Nasza siostra Zuzanna Rejmak ze Szczytna jest członkiem Międzynarodowej Komisji ds. Konstytucji. W październiku 2022 byłyśmy obecne na beatyfikacji bł. Konstancji Panas w Fabbriano. Kilka sióstr wzięło udział w Międzynarodowym Projekcie Rewizji Konstytucji. Kilka sióstr uczestniczyło w międzynarodowym projekcie współpracy między federacjami w Europie „Rivotorto św. Klary”.
W kontekście Kościoła w Polsce Stowarzyszenie jest zaangażowane w ożywioną współpracę z federacjami Rodziny Franciszkańskiej. W 2024 zorganizowałyśmy pielgrzymkę duchową do miejsc franciszkańskich – międzyfederacyjne spotkanie w Skomielnej Czarnej, w którym wzięło udział około trzydziestu sióstr ze wszystkich federacji klariańskich.
Ważną rolę odgrywa również asystent Stowarzyszenia, br. Tomasz Wroński OFMCap (z Prowincji Warszawskiej). Jest prawdziwą „podporą” naszej wzajemnej komunikacji. Był obecny już w etapach powstawania Stowarzyszenia i obecnie jest zawsze tam, gdzie go potrzebujemy, ze swoją dobrocią, która wypełnia lukę między rzeczywistością a marzeniami do realizowania.
*
Na zakończenie chciałabym powiedzieć, że cieszę się, widząc, jak historia Stowarzyszenia, choć krótka i nie zawsze, i nie pod każdym względem idealna, była i jest obecnością komunii, której właściwością jest dzielenie się tą miłością, którą jest sam Bóg… i w ten sposób nasza historia, choć krótka, jest częścią historii zbawienia. W tym sensie wydaje się, że byłyśmy w stanie wnieść nasz wkład w kilka rozdziałów księgi życia.
Rachel Popkova OSCCap
Velo d’Astico, 24 lutego 2025 r.
tłum. Tomasz Wroński OFMCap
